आवाज लोकशाहीचा | अग्रलेख
विजय चव्हाण….
दिल्लीतील जंतर-मंतरवर सुरू असलेल्या युवकांच्या आंदोलनाने देशाच्या लोकशाहीपुढे अनेक गंभीर प्रश्न उभे केले आहेत. रोजगार, परीक्षा, पारदर्शकता आणि भवितव्याच्या मुद्द्यांवर देशातील तरुण रस्त्यावर उतरला आहे. अशा वेळी संवादाची अपेक्षा असताना संघर्षाचे वातावरण निर्माण झाले, ही चिंतेची बाब आहे.
आंदोलनादरम्यान पोलिसांकडून लाठीचार्ज तसेच धूर किंवा अश्रुधूराचा वापर झाल्याच्या घटना समोर आल्या. कायदा व सुव्यवस्था राखणे ही पोलिसांची जबाबदारी असली, तरी शांततापूर्ण आंदोलन करणाऱ्या नागरिकांशी प्रथम संवाद साधणे, संयम बाळगणे आणि घटनात्मक मार्गांचा अवलंब करणे हीदेखील तितकीच महत्त्वाची जबाबदारी आहे.
याचवेळी भारतीय जनता पक्षाचे अनेक समर्थक आणि काही नेत्यांचे मत असे आहे की, कोणत्याही आंदोलनाच्या नावाखाली सार्वजनिक सुव्यवस्था बिघडू देणे योग्य नाही. त्यांच्या मते, पोलिसांनी कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी आवश्यक ती कारवाई केली. लोकशाहीत प्रत्येकाला मत व्यक्त करण्याचा अधिकार आहे; मात्र त्या अधिकारासोबत कायद्याचे पालन करण्याची जबाबदारीही प्रत्येक नागरिकावर आहे.
परंतु याचबरोबर दुसरा प्रश्नही तितकाच महत्त्वाचा आहे—जर तरुणांना त्यांच्या व्यथा मांडण्यासाठी राजधानीच्या रस्त्यावर उतरावे लागत असेल, तर संवादाची प्रक्रिया कुठे कमी पडली? सरकार कोणत्याही पक्षाचे असो, आंदोलनाची वेळ येण्यापूर्वीच संवादाचे दरवाजे उघडे ठेवणे ही लोकशाहीची खरी ओळख आहे.
१९ दिवस उपोषण केल्याचे सांगितले जाणारे सोहम वांकी यांच्या संदर्भातही अनेक प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. उपोषण हा लोकशाही मार्गाने करण्यात येणारा निषेध आहे. अशा वेळी प्रशासनाने केवळ कायद्याच्या चौकटीत नव्हे, तर मानवी संवेदनशीलतेच्या चौकटीतही निर्णय घेतले पाहिजेत. आंदोलनकर्त्यांचा जीव धोक्यात येईल अशी परिस्थिती निर्माण होणे ही कोणत्याही सुसंस्कृत लोकशाहीसाठी समाधानाची बाब असू शकत नाही.
राजकारण्यांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की, तरुण हा केवळ मतदार नाही; तो देशाचा भविष्यकाळ आहे. आंदोलन करणाऱ्या तरुणांनीही शांतता, संयम आणि संविधानाचा मार्ग सोडू नये. सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान किंवा हिंसा कोणत्याही बाजूने झाली, तरी तिचे समर्थन होऊ शकत नाही.
आज देशाला आरोप-प्रत्यारोपांपेक्षा संवादाची गरज आहे. सरकारने संवेदनशीलता दाखवावी, विरोधकांनी जबाबदारीने भूमिका मांडावी, पोलिसांनी संविधानाच्या चौकटीत राहून संयम बाळगावा आणि तरुणांनी लोकशाहीवरील विश्वास कायम ठेवावा.
कारण लाठ्या आंदोलन थांबवू शकतात; पण प्रश्न संपवू शकत नाहीत. प्रश्नांची उत्तरे संवादानेच मिळतात.
आवाज लोकशाहीचा………
